باب المراد

بسم الله الرحمن الرحیم

 

 

گزارش فرایند

بازنویسی فیلم نامه و بازسازی فیلم سریال تلویزیونی

باب المراد/ جوادالائمه(ع)

مقدمه

 

الذین یبلغون رسالات الله و یخشونه و لا یخشون احدا الا الله و کفی بالله حسیبا- (احزاب39)

با استعانت از خداوند متعال و ائمه علیهم السلام پروژه بازنویسی فیلمنامه وبازسازی فیلم سریال باب المراد/جوادالائمه(ع) در موسسه مکتب فیلم مفید به سرانجام رسید. این مجموعه متشکل از جمعی از کارشناسان تاریخی، دینی و سینمایی از طلاب حوزه علمیه و دارای تخصص سینمایی است و اشتغال به فعالیتهای مختلف رسانه ای دارد؛ تولید دانش رسانه ای بومی؛ نگارش فیلم نامه، تولید، مشاوره فیلم نامه و تولید و نیز نقد و تحلیل و ارزیابی محصولات رسانه ای از منظر دینی، محور این فعالیتها هستند.

آشنایی و ارتباط اولیه

چندی پیش سریالی با عنوان باب المراد، که در رابطه با زندگانی امام جواد علیه السلام می باشد و البته به  امام رضا علیه السلام نیز در آن پرداخت شده است، توسط گروهی عربی-شیعی تولید شد. این سریال در ماه رمضان از شبکه های عربی زبان (المعارف، العراقیه) پخش شد. شبکه ی تلویزیونی افق که  این سریال را خریداری کرده بود چند قسمت از آن را  بهمراه فیلم نامه ی کامل جهت نقد و بررسی یه این گروه ارائه کرد. کارگروهی از کارشناسان تاریخی، دینی و فیلم نامه ای تشکیل شد و این سریال را مورد بررسی قرار دادند. ابتدا موارد انتقادی محتوایی و فرمی را مشخص کرده و سپس پیشنهادات و راهکارهای خود را به منظور اصلاح حداکثری این موارد با لحاظ شرایط محدود موجود برای آماده سازی سریال جهت دوبله و پخش از شبکه ی مذکور، اعلام کردند.

پس از موافقت کلی با موارد پیشنهادی کارگروه یک قسمت را براساس همان نظرات بازنویسی و به شبکه ارائه کردند. با اعلام رضایت از کار ارائه شده، بازنویسی فیلم نامه و بازسازی و تدوین مجدد براساس فیلم نامه ی بازنویسی شده برای سی قسمت سریال، به این گروه واگذار شد.

 

تجربه ای تازه

به نظر میرسد فرایندی که برای سریال باب المراد اتفاق افتاد تجربه ای بود که تا بحال مانند آن را شاهد نبوده ایم. شاید چیزی شبیه به این اتفاق را در سالهای دور، مخاطبین با سریالِ سالهای دور ازخانه یا همان اوشین معروف شنیده باشند. اما بازهم این دو اثر قابل مقایسه نمی باشند. اتفاقی که در این سریال رخ داده است به نوعی شبیه یک باز سازی آرشیوی می باشد. تغییراتی که انجام شده است آنقدر زیاد است که ذکر آنها از مجال این مقال خارج است. ساختار روایی و محتوایی بالکل تغییر کرده است. در ادامه به برخی از تغییرات اشاره خواهد شد  ولی بعنوان مثال میتوان به این مطلب اشاره کرد که در سریال اولیه داستان از زمان  مرگ هارون الرشید و بصورت مستقیم با امام رضا(ع) شروع میشود ولی در سریال بازسازی شده داستان از اواسط زندگانی امام جواد(ع) آن هم با روایت داستان شخصی که در جستجوی حقیقت پای به قیامهای توخالی گذاشته است و حیران است شروع میشود.

مراحل انجام کار

از آنجا که کار محول شده مربوط به اهل بیت علیهم السلام بود تمام همت گروه برآن بود تا حد امکان کیفیت کار مطلوب باشد. در ادامه خلاصه ای از مراحل طی شده در فرآیند کار از ابتدا تا اتمام کار، بیان میشود.

تحقیق و پژوهش

ابتدا کارگروه  منابع تحقیقاتی مختلف تاریخی و تحلیلی چه از متاخرین و چه از متقدمین که در رابطه با امامین علیهم السلام می باشد را شناسایی نمودند و سپس با دقت کامل مورد مطالعه و بررسی، مباحثه و در نهایت خلاصه برداری قرار دادند. تا علاوه بر شناخت کامل، رویکردهای تحلیلی مناسب با شرایط حاضر که تصاویر محدود ضبط شده گنجایش بیان آنها را داشته و با عناصر مختلف زمانی و مکانی و... مخاطبین ایرانی نیز سازگار باشد را انتخاب کنند.

لیست منابع استفاده شده به پیوست ارایه میگردد.

بازبینی سریال

 سپس مجموعه ی سی قسمتی سریال باب المراد چند بار بصورت کامل بازبینی شد و از صحنه ها وسکانس ها و قسمت ها  بصورت کامل خلاصه برداری شد. نقاط قوت و نقاط ضعف سریال مورد نقد و بررسی مفصل و گفتگوی مکرر واقع شد.

طراحی مجدد طرح کلی سریال

پس از تسلط کامل بر منابع تاریخی و تصاویر موجود، نوبت به مرحله ی اساسیِ شروع تغییرات رسید. در این مرحله کارگروه بر این مساله تمرکز کرد که آنچه از قسمتها، کنش ها، دیالوگها، نحوه ی چینش و تقدم و تاخر صحنه ها و ماجراها و... در سریال اصلی فهمیده میشود را کنار گذاشته و تلاش کند چینش جدیدی به تصاویر دهد که در جهت دو نکته ی اصلیِ محتوایی و فرمیِ مطلوب باشد: اولا محورهای محتوایی تقویت و نقطه ضعفهای محتوایی مرتفع و محتوای جدید مطلوب جایگزین شود. ثانیا محتوا از لحاظ فرم نیز ساختاری مناسب با سلیقه ی مخاطب ایرانی که همانند عموم مخاطبین رسانه ها داستان دوست میباشند، پیدا کند.

در نهایت پس از جلسات متعدد بحث و گفتگو، کارگروه از لحاظ محتوایی و فرمی بر روی موارد کلی توافق کرد. بدین نحو که یک محتوای کلی و ساختار کلی برای سریال از لحاظ فرمی و روایی مجددا طراحی شد. همچنین کلیت سی قسمت به گونه ای طراحی شد که در هرقسمت از لحاظ محتوایی، چه موضوعی محوریت داشته باشد و خط کلی داستانی و روایی چگونه باشد.

طراحی مجدد هر قسمت

پس از توافق بر روی خط اصلی محتوایی و فرمی سریال، نوبت به طراحی مجدد هر قسمت براساس محتوا و فرم جدید رسید. در این مرحله در جلسات متعدد کارگروه، هر قسمت را مورد بحث و گفتگو قرارمیداد تا بتواند براساس کلیت توافق شده، جزئیات مناسب طراحی کند. بعنوان مثال برای هر قسمت یک خط داستانی با توجه به تصاویر موجود انتخاب میشد و سپس تصاویر مناسب گزینش شده وصحنه ها کنار هم قرار میگرفت. برای اینکه در هر قسمت چه بصورت کلی و چه صحنه به صحنه چه محتوایی منتقل شود، بحث و گفتگو میشد. سپس بعد از تکمیل هر قسمت متنی آماده میشد که آدرسهای تصاویر در آن داده شده بود تا اینکه به باکس تدوین میرفت تا بر اساس آن، تدوین صورت پذیرد. و پس از چندبار بازنگری قسمت بعدی با همین مراحل شروع میشد. به این ترتیب سی قسمت سریال بصورت اولیه آماده شد.

بازسازی دیالوگها

در نهایت، محتوا و تصاویرِ آماده شده در هر قسمت، مجددا بررسی و با دقت برا ی آنها از نو دیالوگ نویسی صورت گرفت. در دیالوگ نویسی گروه پژوهشی محتوا، روایات، پیشینه ی شخصیتها و در کل مواد خام مورد نیاز برای دیالوگهای قویتر، آماده شد و تلاش بر این بود که حتی الامکان دیالوگها هر چند به اقتضاء داستان و محتوای جدید بسیار تغییر میکند ولی با کنش و گاها حرکات دست و... بازیگر مناسب باشد. همچنین از لحاظ سینک بودن با توجه به فرصت زمانی که به کارگروه داده شد، حداکثر تلاش برای تناسب لبخوانی هاو... صورت گرفت. و از لحاظ فرمی نیز در بخش فنی تصاویر مجددا بررسی شده و بعضا جابجا و یا تغییر میکردند و اشکالات کارگردانی و تدوینی تا حد امکان برطرف شد.

گزارش تغییرات

به نظر میرسد ذکر جزئیات تغییرات انجام شده در سریال بازسازی شده در حال حاضر ضروری نباشد. زیرا علاوه برا اینکه تغییرات بسیار زیاد و بنیادین است (مثلا گاهی در یک قسمت از تصاویر ده الی پانزده قسمت مختلف استفاده شده است). در اینجا به برخی از تغییرات اشاره میکنیم. هرچند برای درک کامل تمامی تغییرات باید دو سریال را دید تا مطلب کاملا روشن شود.

محوریت امام جواد(ع)

سریال باب المراد هرچند که از عنوان آن انتظار میرود که در رابطه با سیره ی عملی حضرت جواد(ع) باشد اما تقریبا در  بیش از یک سوم تصاویر به دوران زندگانی امام رضا(ع) پرداخت شده است.

یکی از مواردی که به آن دقت شده است محوریت پیدا کردن امام جواد(ع) در کل سریال است. ما در سریال اصلی شاهدیم که ایشان در یک سوم مجموعه، تقریبا حضور کم رنگی دارند ولی در بازسازی دقت شده است که ماجراهای امام رضا(ع) را نیز به بهانه ی ماجراهای فرزندشان مرور کنیم.

تغییر شخصیت ها

در سریال بازسازی شده برخی شخصیتها بالکل تغییر پیدا کرده اند. ازجمله «مرد شامی» به «یحیی بن ابی عمران» و «ابن عمار» به «احمد بن اسحاق قمی» و «نصر بن شبث» به «جعفر بن داود قمی» تغییر پیدا کرده اند. برخی وقایع از اساس تغییر پیدا کردند مثلا قیام قمی ها اضافه شده است و...

استناد دیالوگ ائمه (ع) به روایات

یکی از نکاتی که در آن دقت شده است دیالوگها می باشد. برای نمونه دیالوگها دچار تغییراتی بدین نحو شده است:

برای دیالوگهای امامین علیهم السلام کاملا از روایات استفاده شده است و از نوشتن دیالوگهایی خودنویس که منبع حدیثی نداشته اند پرهیز شده تا در دام دروغ بستن به ائمه(ع) نیفتیم (البته بجز موارد عمومی مانند سلام و احوالپرسی...) گفتنی است پیدا کردن احادیث متناسب با ساختار سریال و نیز متناسب کردن لحن مکتوب یا خطابی آنها با لحن دیالوگی فرایندی زمان بر و پیچیده بود.

تناسب دیالوگ ها با شخصیت ها

در دیالوگها دقت شده است که برخی شخصیت پردازیها بروز پیدا کند مثلا علی بن مهزیار که سبقه ی مسیحیت دارد در دیالوگهایش چنین دقتی شده است که و یا در دیالوگهای مامون که شخص زیرکی بوده است و.... بخلاف سریال اصلی که چنین دقتهایی را  کمتر در آن شاهدیم.

تنوع روایت برای جذابیت

از لحاظ روایت داستان از انواع روایات متعددی مانند روایت موازی، فلش بک و... استفاده شده است تا به اثر جذابیت بیشتری بدهد.

اصلاح ساختار در هر قسمت

در سریال بازسازی شده تلاش شده است هر قسمت دارای یک موضوع و محور محتوایی و یک ساختار روایی جذاب باشد. هر قسمت دارای شاکله ی واحد مناسبی باشد. بخلاف سریال اصلی که پایان هر قسمت با اتمام تایم پخش بود!.

استفاده از راشهای سریال برای غنای تصاویر و روایت

از اوایل کار از آنجا که احتمال داده می شد در داستان پردازیها با کمبود تصاویر روبرو شویم با تهیه کننده ی محترم سریال ارتباط برقرار شده و با حسن اعتماد ایشان دسترسی به راشها برایمان میسور شد. با جستجوی فراوان و زمان گیر در بین راش های ضبط شده، تصاویری مناسب پیدا شد که حتی در فیلم اصلی از آنها استفاده نشده بود ولی به درد داستان جدید میخورد.

معرفی لوکیشن ها

نماهای عمومی و معرف که در سریال اصلی استفاده نشده است، نکته ی دیگری است که به آن، در بازسازی دقت شده است. با برش های مختلف و تلاش گروه فنی برای معرفی مکان ها و یا پاساژ بین صحنه ها از نماهای عمومی استفاده شده است.

روان سازی روایت تدوینی

در تدوین صحنه ها تلاش شده است که فرم پرش های سریع از مکانهای مختلف به یکدیگر که مساله ی رایجی در سریال اصلی است و باعث سردرگمی مخاطب میشود کاهش پیدا کند و داستان با فرمی روان تر برای مخاطب روایت شود.

اضافه کردن و چیره سازی مفاهیم محتوایی

محورهای محتوایی فراوانی از سیره معصومین(ع) و مفاهیم عالیه انقلاب اسلامی در قسمتهای مختلف در چینش قسمتها، تصاویر و نگارش دیالوگها به کار اضافه شده است( امام شناسی- شجره طیبه- امامت در کودکی- سبک زندگی شیعی- سازمان وکالت و....)

نورگزاری چهره ها

نورگذاری بر چهر ه ی معصومین علیهم السلام و زنان اهل بیت(ع) ظاهرا لازم به نظر میرسید. این کار هم از جهت زیبایی بصری و هم تناسب شخصیتها ضروری بود که با دقتها و ظرافتهای لازم انجام شد.

طراحی وله های گرافیکی

برای مجموع سی قسمت پنج وله ی گرافیکی در نظر گرفته شده است که متن نریشن برای آنها با دقت نگارش و بازنویسی شده است. اجرای وله های گرافیکی نیازمند فرصت و هزینه ی مناسب خودش بود. البته ذکر این نکته لازم است که متن فیلم نامه ها به نحوی نگارش شده بود که اضافه شدن و یا نشدن وله های گرافیکی خلل اساسی در آنها ایجاد نمیکرد ولی باعث ایجاد جذابیت بیشتر در اثر و ارائه اطلاعات تکمیلی به مخاطب میشد که این کار نیز انجام شد.

کارگروه بازنویسی فیلم نامه و بازسازی فیلم سریال باب المراد/جواد الائمه(ع)

ابوالقاسم اسدی زاده: مسئول گروه

امین سعادتی: مدیرگروه بازنویسی فیلم نامه و تدوین

حجت الاسلام محمد رضایی آدریانی: محقق، کارشناس و مشاور

حجت الاسلام رحمان محقق: محقق، کارشناس و فیلم نامه نویس

محسن فضلی: تدوین گر

کمک های تدوین و مونتاژ: علی گائینی،سید احمد حسینی

 

اهم منابع

در پایان به برخی از منابعی که برای تقویت محتوایی اثر مورد استفاده قرار گرفت ذیلا اشاره میشود

بحار الانوار، علامه مجلسی

اصول کافی، ثقه الاسلام کلینی

موسوعه امام الجواد (علیه السلام)، حسینی قزوینی و همکاران

موسوعه الامام الرضا (علیه السلام)، موسسه ولیعصر(عج)

حیاه الامام الجواد علیه السلام ، باقر شریف قرشی

الحياة السياسية للإمام الرضاعليها السلام‏، جعفرمرتضى العاملى

انسان 250 ساله، مقام معظم رهبری

‏سازمان وكالت و نقش آن درعصرائمة عليهمالسلام‏، محمدرضاجبارى‏

آئین برنامه سازی زندگانی امام جواد علیه السلام ، محمد رضائی آدریانی

آئین برنامه سازی انسان شناسی مهدوی ، محمد رضائی آدریانی

آئین برنامه سازی درباره مهدویت ، مهدی داوودآبادی

آئین برنامه سازی زندگانی امام رضا علیه السلام، محمد رضائی

اطلس شیعه، رسول جعفریان

اطلس اسلام، سازمان جغرافیایی ارتش

تاریخ الامم و الملوک، طبری

صفات الشيعة، ابن بابويه شیخ صدوق

‏فضائل الشيعة، ابن بابويه شیخ صدوق

الاحتجاج، طبرسی

معالم المدرستین، علامه عسکری

جلیل، جغرافیای تاریخی هجرت امام رضا از مدینه تا مرو ، عرفان منش

رجال الكشي ( اختیار معرفةالرّجال )

خاستگاه تشيع و پيدايش فرقه هاي شيعي در عصر امامان، علی آقانوري

معجم رجال الحديث، آیت الله سيد ابوالقاسم خویی

نقش ائمه دراحياي دين، علامه عسگري

تاريخ تشيع در ايران از آغاز تا قرن دهم هجري، رسول جعفريان

×

نسخه آزمایشی
جستجو